دکتر محمد آذربایجانی

اعصاب ، روان و مشاوره


جدیدسال بهره وری ودرامدم

؟برای اینکه دیر فرسودگی

سال نو مبارک

خودتان فرمانده و سکاندار

افزایش بهره وری از خود و

درمانگاه نوروفیدبک در مر

من اصفهان را با انتخاب در

دکتر آذربایجانی کیست ؟

اتحاد وهمکاری ما با مقام

حق اصفهان وزاینده رود جر

اشتغال زنان در جامعه (1)

اشتغال زنان در جامعه (1)
مسعود آذربايجانى

اين مقاله از دفتر مطالعات و تحقيقات زنان اخذ شده است .

سنت‏هاى ريشه دار اجتماعى و دينى، زنان را به سوى حفظ اركان خانواده دعوت مى‏كند، اما هنجارهاى دنياى متجدد - از ديگر سو - آنان را به حضور هر چه بيشتر در جامعه و همكارى فعال در مراكز اشتغال فرا مى‏خواند . حال چگونه مى‏توان اين دو را با هم جمع كرد؟ در صورت به خطر افتادن يكى، اولويت‏با حفظ كدام است؟ و بالاخره در مهندسى جامعه و در سياست گذارى‏هاى كلان و خرد، براى تعيين نقش زنان و مردان، نقشه صحيح كدام است؟ اشتغال بانوان يا عدم اشتغال آنان، كدام يك در اولويت قرار دارد؟

موضوع اصلى اين نوشتار، «زنان داراى همسر و در مجموعه خانواده‏» است و مقصود از اشتغال نيز هر گونه شغل و حرفه اقتصادى است كه منشا درآمد باشد . «جامعه‏» نيز در اين جستار، گستره وسيعى دارد كه شامل بازار، كارخانه‏ها، مراكز ادارى و خدماتى و ... و حتى خانه و كارهاى خانگى مى‏شود .

مفروضات اساسى زير به وضوح از ديدگاه اسلام قابل استخراج هستند و در اين مجموعه، به عنوان اصول موضوعه پذيرفته شده‏اند:

الف) تساوى زن و مرد در اصل آفرينش و گوهر اصلى انسانيت (روح)
«يا ايها الناس اتقوا ربكم الذى خلقكم من نفس واحدة و خلق منها زوجها و بث منهما رجالا كثيرا و نساء» (1)

اى مردم! از پروردگارتان كه شما را از نفس (گوهر) واحدى آفريد و جفتش را نيز از آن خلق نمود و از آن دو مردان و زنان بسيارى پراكنده كرد، پروا داريد .

ب) تساوى در وصول به بالاترين مراتب كمال و معنويت
«من عمل صالحا من ذكر او انثى و هو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبة‏» (2)

هر مرد يا زن مؤمنى كه عمل شايسته انجام دهد، قطعا او را با زندگى پاكيزه‏اى، حيات (حقيقى) بخشيم .

ج) مشاركت زنان و مردان در مسؤوليت اجتماعى
پيامبر اكرم (صلى‏الله عليه‏و آله) فرمودند: آگاه باشيد كه همگى شما چون چوپان و همگى در برابر هم مسؤوليد . (3)

«و المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض يامرون بالمعروف و ينهون عن المنكر» (4)

د) استقلال اقتصادى زنان و مردان
«للرجال نصيب مما اكتسبوا و للنساء نصيب مما اكتسبن‏» (5)

براى مردان از آن چه كسب كرده‏اند، بهره‏اى است و براى زنان نيز از آن چه كسب كرده‏اند، بهره‏اى است .

اصول ديگرى نيز از جمله حاكميت معنويت و قرب خدا در ارزش‏گذارى‏ها، اهميت‏خانواده در تعالى و تربيت انسان‏ها و ... را مى‏توان در نظر گرفت كه در صورت نياز به آن‏ها اشاره مى‏كنيم .

پس از پذيرش اصول فوق، مدعاى اصلى مقاله، اولويت‏حضور جدى زنان در اداره امور داخلى خانواده است و اشتغال به طور كلى و به ويژه در خارج از خانه، مرتبه ثانوى دارد و پس از فراغت از مسؤوليت اوليه، مطلوبيت مى‏يابد . از جمله ادله ما در اين استنتاج، عبارتند از:

1 . تحليل ساختارى خانواده و توجه به تفاوت نقش‏ها
ساخت‏خانواده، مجموعه نامرئى انتظارات عملكردى است كه شيوه‏هاى مراوده يا ميان كنش‏هاى اعضاى خانواده را سامان مى‏دهد . خانواده سيستمى است كه عملكرد آن از طريق الگوهاى مراوده‏اى صورت مى‏گيرد . مراودت يا ميان كنش‏هاى تكرارى، الگوهايى به وجود مى‏آورند، مبنى بر اين كه چطور، چه وقت و با چه كسى رابطه برقرار مى‏شود و همين الگوها زير بناى سيستم را نيز تشكيل مى‏دهند . الگوهاى مراوده‏اى، رفتار اعضاى خانواده را منظم مى‏كند . دو سيستم مقيد كننده، باعث تداوم اين الگوهاست . اولى همگانى و مستلزم قواعد جهانى است كه بر سازمان خانواده حكومت مى‏كند; مانند سلسله مراتب قدرت كه بايد وجود داشته باشد و در آن، والدين و فرزندان از سطوح متفاوت اقتدار برخوردار باشند . هم چنين بايد نقش‏هاى مكمل وجود داشته باشد; زن و شوهرى كه اتكاى متقابل را پذيرفته و به صورت يك تيم عمل مى‏كنند . دومين سيستم مقيد كننده خاص و مستلزم انتظارات متقابل اعضاى هر خانواده از يكديگر است .

سيستم خانواده، وظايف خود را از طريق زير منظومه‏هاى خود متمايز و اجرا مى‏كند . اعضا، زير منظومه‏هاى خانواده را تشكيل مى‏دهند . جفت‏هايى از قبيل زن و شوهر، يا مادر و فرزند مى‏توانند زير منظومه باشند . زير منظومه زن و شوهرى، متشكل از دو بزرگسال با جنسيت‏هاى مخالف است كه با هدف تشكيل خانواده به هم ملحق شده‏اند . زير منظومه زن و شوهرى داراى تكاليف يا نقش‏هايى است كه براى عملكرد خانواده حياتى است . مهارت‏هاى اصلى لازم براى به ثمر رسيدن تكاليف اين زير منظومه، عبارت از «مكمليت‏» و «برون سازى متقابل‏» است; يعنى زن و شوهر بايد الگوهايى به وجود آورند كه در آن، هر كدام عملكرد ديگرى را در بسيارى زمينه‏ها حمايت و تكميل كند . هم زن و هم شوهر، بايد بخشى از مجزا بودن خود را براى كسب تعلق از دست‏بدهد . پافشارى زن و شوهر در حفظ حقوق مستقل خود، ممكن است زير بار «به هم وابستگى‏» رفتن را در يك رابطه قرينه مختل كند . (6)

سالوادور مينوچين، (7) روانشناس آمريكايى و متخصص خانواده درمانى، با تحليل ساختارى فوق از خانواده معتقد است: تداوم به هنجار يك خانواده در گرو انجام تكاليف مكمل از سوى هر يك از زن و شوهر است، و الا استرس‏هاى ناشى از عدم توجه به نقش‏ها، منشا اختلال در خانواده مى‏شود . بنابراين يكى از مبانى استنتاج‏ها در نهايت، توجه به اين موضوع است كه خانواده منظومه واحدى است و هر يك از اعضاى خانواده (در اين جا منظور زن و شوهر است)، داراى تكاليف و نقش‏هاى ويژه است . با توجه به كاركردهاى موجود در خانواده و تكاليفى كه در بين هست - مانند رفتار جنسى و توليد مثل، حمايت و مراقبت، جامعه پذيرى، عاطفه و همراهى، كاركردهاى اقتصادى، تربيت و ... - برخى از آن‏ها منوط به مشاركت طرفينى است، و برخى از آن‏ها با نوعى تقسيم كار در انجام وظايف نيز ممكن است، مانند تربيت و كاركرد اقتصادى .

مك مستر (8) نيز مدل خود را براى خانواده مطلوب ارائه مى‏دهد و معتقد است: كاركردهاى ضرورى خانواده، نقش‏هايى است كه بايد براى كاركرد سالمتر خانواده انجام گيرند . نقش‏ها در قالب رفتارهاى توصيه شده و تكرارى موجود در مجموعه‏اى از فعاليت‏هاى دو جانبه با ساير اعضاى خانواده تعريف شده‏اند . انجام وظيفه نيازمند اين است كه تخصيص نقش متناسبى وجود داشته باشد و اعضاى خانواده فعاليت‏هاى خواسته شده را بر اساس تخصيص نقش انجام دهند .

نقش‏ها بايد تخصيص يابند، توافق صورت گيرد و به عمل در آيند; هم چنين بايد با يكديگر يكپارچه گردند . كاركردهاى ضرورى شامل تامين امور مادى، تغذيه، حمايت اعضاى خانواده، ايجاد مهارت‏هاى زندگى و حفظ و كنترل سيستم خانواده مى‏شود . (9)

2 . تفاوت‏هاى تكوينى زن و مرد
حلقه دوم از استنتاج در اين مجموعه، بر پايه وجود تعدادى از تفاوت‏هاى روانى و جسمانى است . اين تفاوت‏ها عبارتند از:

الف) تفاوت‏هاى زيستى: از نظر بيولوژيك (ساختار بدن) و فيزيولوژيك (كاركرد اعضا)، تفاوت‏هاى زير بين زن و مرد وجود دارد:

1 - دستگاه توليد مثل: تمايز دستگاه تناسلى زن و مرد، خاستگاه تفاوت‏هاى بسيارى است . همين امر، منشا برخى تفاوت‏هاى زيستى و روانى ديگر هم مى‏شود .

2 - هورمون‏ها: تفاوت هورمون‏هاى زنانه (استروژن) و مردانه (تستوسترون) كه از غدد درون ريز ترشح مى‏شود و در سراسر بدن انتشار مى‏يابد، موجب اختلاف اندام‏هاى زن و مرد مى‏گردد . از جمله تستوسترون، اثر سازنده پر قدرتى در توليد پروتئين در سراسر بدن دارد; رشد بافت‏هاى عضلانى را تحريك مى‏كند و بر قدرت بدنى مرد مى‏افزايد . توده عضلانى مرد، به طور متوسط، پنجاه درصد بيشتر از بدن زن است . نيز تستوسترون از عوامل رسوب كلسيم در استخوان‏هاست، و بر اندازه و استحكام آن‏ها مى‏افزايد . از اين رو، مرد براى انجام كارهاى سنگين توانايى بيشترى مى‏يابد . (10) تستوسترون حالات تهاجمى، رقابتى و پرخاشگرى را بر مى‏انگيزاند . (11) سختى بافت زير جلدى و پوست‏سراسر بدن مرد ضخيم‏تر است . (12) تستوسترون در اعتماد به نفس و تمركز فكر اثر دارد; از خستگى مى‏كاهد و ادامه فعاليت‏ها و اجراى كارها را آسان مى‏كند . (13)

در مقابل، ترشح هورمون استروژن در زنان، از رشد زياد استخوان‏ها جلوگيرى مى‏كند . از اين رو، به طور نسبى، قد زن كوتاه‏تر از مرد است و كاهش ترشح آن عامل پوكى استخوان است، و تحرك و نرمى مفاصل و انعطاف پذيرى بيشتر بدن زنان را مى‏توان ناشى از آن دانست . (14) از عوامل اصلى تغيير حالات زنان، نوسان سطح استروژن در خون آن‏هاست كه در رفتار زن اثر مى‏گذارد . وقتى ترشح استروژن تنزل مى‏يابد، زن بى‏تاب مى‏شود و آرامش روانى‏اش به هم مى‏خورد . (15)

3 - مغز و اعصاب: از آن جا كه كروموزوم‏ها در زن و مرد متفاوت است و سلول‏هاى مغز زن داراى كروموزم XX و سلول‏هاى مغز مرد داراى كروموزم X Y است، مغز مرد، مردانه و مغز زن، زنانه است . (16) به طور متوسط، وزن مغز زن 110 كمتر از وزن مرد است . (17) تمايز غده هيپوتالاموس در زنان و مردان، با توجه به ارتباط آن‏ها با سيستم عصبى مركزى، به نوعى تفاوت در مغز زن و مرد مى‏انجامد . (18)

در مورد نيم كره‏هاى مغز در پسران، يك طرفه شدن كارهاى فضايى (تجسم فضايى) در شش سالگى پديد مى‏آيد، ولى در دختران اين كنش‏ها تا سيزده سالگى در هر دو نيم‏كره رشد يكسان دارد . اختلالات زبانى ناشى از آسيب ديدن نيم‏كره چپ در مردها شديدتر است و در مجموع، مغز زن از نظر كنش با قرينه تراز مغز مرد است و براى پردازش‏هاى كلامى آمادگى بيشترى دارد . (19)

در مورد تفاوت‏هاى زيستى ديگر نيز نكاتى قابل توجه است: عضلات يك مرد بالغ، چهل درصد بيش از زن هم سن اوست و قدرت بدنى يك پسر هجده ساله، به طور متوسط، دو برابر نيروى يك دختر هجده ساله است و از اين رو، مردان در توانايى‏هاى بدنى و جسمى از زنان ماهرترند . (20) حس بينايى مردان از زنان بهتر است، و برخى گزارش‏ها از حساس‏تر بودن حس شنوايى زنان نسبت‏به مردان حكايت دارد . در حس لامسه، پوست زن از مرد لطيف‏تر و نسبت‏به درد و تحمل فشار حساس‏تر است، و زنان در كارهاى دستى چابك‏ترند . (21)

بنابراين در بخش تفاوت‏هاى زيستى، آمادگى بيشتر مردان براى كارهاى سنگين ترديدناپذير است; به ويژه آن كه اين بخش از تفاوت‏ها، قابل تقليل به يادگيرى، فرهنگ، تربيت و انتظارات نيست .

ادامه دارد ...

پى‏نوشت‏ها:

1 - نساء/1 و ر . ك: زمر/6، اعراف/189 .

2 - نحل/97 و ر . ك: نساء/124، غافر/72 .

3 - ميزان الحكمه، ج 4، ص 327 .

4 - توبه/71 .

5 - نساء/32 و ر . ك: الميزان، ج 4، ص 338 و 337 .

6 - ر . ك: مينوچين، خانواده و خانواده درمانى، ص 87 - 81 .

7. minuchin,s

8. mcmaster

9 - فيليپ باركر، خانواده درمانى پايه، ص 100 .

10 - فيزيولوژى پزشكى، ج 2، ص 1587 و غدد درون ريز، ص 528 .

11 - تفاوت‏هاى فردى، ص 148 .

12 - زمينه زيست‏شناختى روان‏شناسى، ص 393 .

13 - آيا به راستى مردان از زنان برترند، ص 135 .

14 - غدد درون ريز، ص 132، 38 و 537 .

15 - ژانت، روانشناسى زنان، ص 32 و 131 .

16 - همان، ص 187 .

17 - فيزيولوژى اعصاب و غدد درون ريز، ص 319 .

18 - سيامك رحيمى، روان شناسى زنان، ص 334 .

19 - روان‏شناسى رشد بزرگسالان، ص 251 .

20 - سيامك رحيمى، همان، ص 134 .

21 - ژانت، همان، ص 11 و 110 .


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان شمس آبادی ، خیابان پارس دوم ، مجتمع مریم ، واحد 46
تلفن : 32347879 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

قادر [ 1391-02-02 ]
دکتر با سلام و عرض ادب اگر مقاله ای درباره تاًثیر اشتغال زنان بر استحکام خانواده دارید برایم بفرستید ممنون می شم-با تشکر محمدی هستم دانشجوی ترم آخر کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
سالم سازی مجلس کار یک پزششناخت صرعمنافع درمان اعتیاد با متشیشه خطرناکترین ماده مخدمراحل رسیدن به خواسته ها صرع و دلایل صرعمشاورهصرع و درماننوروفیبک 2صرع در زناننوروفیدبکعوامل خطر در ابتلای اعتينوروفیدبک - قسمت اولمقالات انگلیس نوروفیدبکنوروفیدبک3مقالات انگلیسیچطور نامزد ریاست جمهوری مجلسهیچ وقت هیچ چیزوهیچ کس رامردم ایران شاد باشیدوضعیت اعتیاد در ایرانمطالب و مقالاتکی دیر میشه ؟والدين زن اينده ام وماماپیشگیری ازاعتیاد و مبارزاقدامات خانواده در پرورشآمیزش جنسی در فقه اسلامیاسلام :حوزه - دانشگاهآیا هنوز هم کسی هست بگویداعتیادآیا جدائی همیشه بهترین ربیش فعالی وکم دقتی کودکاافرادموفق چه ویزگی های مبیش فعالی وکم دقتی کودکاایمان ، نیرویی که کوه هارخود ارضائیاثرات شیشه و کراکخود ارضائیاختلال جنسی در مردانروابط زن وشوهراعتیاد و مشروبات الکلیرای شما ملت به من امانتی اعتیاد از دیدگاههای متفاسمزدایی از متادونبیماری صرعصوت رایگان موثرتنها مرجع مجاز برای صدور صفحه اصلیسوالات پزشکیخود ارضائیپیامهای کاربرانخانواده و اعتیادسایتهای دیگررويكردي نو به پيشگيري ازصدا وسیمای سایترويكردي نو به پيشگيري ازراه حل آسيبهای اجتماعی اراههائی برای تصمیمگیری دزوجهای خوشبخت